حمید امجد در یادداشت اش درباره ی یکی از ترجمه هایِ شمیم هدایتی، پرندگان در پاییز رمانی از براد کِسلِر آمریکایی که در سال 2006 هم در فهرستِ ده کتابِ برتر لس آنجلس تایمز قرار گرفته این طور نوشته بود: «بهترین رمانی که من در سال های اخیر خوانده ام، کتابی منتشر نشده است. من این کتاب را طی مراحل ویرایش و آماده سازی برای انتشار در انتشارات نیلا خواندم. چند نوبت، در ویرایش های متعددش. و هربار با لذت و شگفتی، مبهوت ظرافت های کار نویسنده در تلفیق ساختار رمانی مدرن با ریشه ها و ارجاعات اسطوره ای در فضای معاصر، و آشنایی ستایش انگیز نویسنده با ساختارهای موسیقیایی، اصطلاحات هوانوردی، دنیای پرنده شناسی، ذوق آشپزی و اقسام غذاهای بین المللی، و البته تاریخ و جغرافیا و فرهنگ های غربی و شرقی (یونان باستان، اروپا و آمریکای مدرن، ایران، چین، هند و…) می شدم. و نیز غرقِ ستایشِ دقت و وسواس و ظرافتِ کار مترجم و خستگی ناپذیری اش در جست و جو و یافتن معادل های این جهانِ در هم تنیده ی چند فرهنگی. نام این کتاب پرندگان در پاییز بود؛ رمانی نوشته ی براد کسلر نویسنده آمریکایی.»

و حالا که شمیم هدایتی و سینا مدبرنیا دیگر نیستند تا فرصتِ دوباره ای برایِ خلق و آفرینشِ اثرِ ادبی داشته باشند، رمان «پرندگان در پاییز» رویِ پیشخوانِ کتابفروشی ها نشسته است  و چه قدر عجیب که در غیابِ مترجم رمانی را می خوانیم که درباره ی فقدان و عمقِ اندوه از دست دادنِ عزیز است؛ کتاب با ناآرامی و جنب و جوشی که در یک هواپیما پیش آمده شروع می شود، دلهره ای در فضا وجود دارد که در نهایت به سقوطِ هواپیما می انجامد و عده ای در همان فصلِ اولِ کتاب می میرند و باقیِ فصل‏ها درباره ی مواجهه ی بازماندگان با این مرگ، تاثیر این مرگ رویِ روابطِ هرکدام و زندگی ای است که به هرحال ادامه دارد. 

«همه چیز تغییر می کرد، مثلِ کرم ابریشم. آیا این قدر گذشته بود؟ آنا، پایه ی جامش به دست، شگفت زده شد، چون گاهی به نظرش می رسید راسل همین روزِ قبل، یا هفته ی قبل او را ترک کرده، که تازه از در رفته بیرون تا یک بطری شیر بخرد و زود برگردد. اما باقی مواقع به نظر می رسید ده ها سال گذشته، انگار راسل متعلق به زندگیِ دیگری بود که آنا قبلا زیسته بوده، مدت ها پیش. آن موقع، پنج سال پیش، فکر می کرد دیگر هرگز غذا نخواهد خورد و هرگز لحظه ای شاد نخواهد شد. فکر می کرد هرگز قادر نیست به او فکر نکند. با وجودِ این حالا این جا بود، با دیگران پشتِ میز نشسته بود، و جامش را در هوا نگه داشته بود.»

در طولِ روایت با خویشاندانِ قربانیان مواجه ایم که باید با فاجعه ای که برایشان پیش آمده روبرو بشوند، عزیزانِ هرکدام جایی در دریا گم شده اند و قطعا دیگر برنمی گردند و حالا این آدمها با این سوال روبرو می شوند که باید برایِ همیشه دلمشغول به این مصیبت باقی بمانند؟ یا تن بسپارند به شتابِ قطعیِ زندگی و شوری که تمام شان در مجاورتِ با مرگ احساس می کنند؟ و اصلا چه چیزهایی مایه ی تسلا و آرامشِ دوباره شان می شود؟

رمان شخصیتی ایرانی هم دارد؛ پرویز منصور که جایی از قولِ او این طور نقل می شود: «ایرانی ها خبره ی اندوه هستند. گفته بود در ایران اصطلاحی وجود دارد: غصه خوردن، خوردنِ غُصه…»

جایی از داستان، آنا گترو یکی از شخصیت هایِ رمان به یاد می آورد که راسل شوهرش یک بار بعد از عشق بازی در تالارهای خالیِ قسمتِ پرنده شناسی موزه ی تاریخِ طبیعی آمریکا به او می گوید: «اگر با دقت گوش کنی، می توانی بشنوی که همه ی پرندگان مُرده در ویترین هایشان با هم درد و دل می کنند.»

نمی دانم شاید شمیم هدایتی هم از گوشه ای دارد نگاه مان می کند و از این که می بیند با لذت داریم کتاب را می خوانیم لبخند می زند، شاید…

یادداشت حمید امجد [این جا] و یادداشت محسن آزرم را [این جا] بخوانید.

مامان وقتی خوشحال باشد برایمان بَلالیت درست می کند؛ پیش غذایی در اصل هندی که تویِ جنوب ایران -البته قبلا بیشتر و الان خیلی کمتر- هم معمولا برایِ صبحانه ی روزِ عید فطر و یا ظهرِ روزهایِ تعطیل با ماهی می خورند. مامان تعریف می کند که این غذا یک جوری یادگارِ مادربزرگ اش است که هروقت می رفتند خانه اش برایشان درست می کرده   تا با طعمِ شیرینِ غذا بهشان بگوید عزیزاند.

و حالا روزهایی که حالِ مامان خوب است رشته های ورمیشل را دو سه دقیقه تویِ آب جوش می ریزد و وقتی که نرم شدند آبکش می کند، بعد توی یکی از قابلمه هایِ آشپزخانه مان، کره را آب می کند و یک لایه از این رشته ها را می چیند و رویش شکر و هل و زعفران آب کرده و باز یک لایه رشته ی دیگر و می گذارد که دم بکشد، آخرِ سر جوری رشته ها را هم می زند که زردیِ زعفران و شیرینیِ شکر همه با هم یکی شوند و لابد با طعمِ شیرینِ شکر و زعفرانی که با دست و دلبازیِ فراوان می ریزد بهمان بگوید که دوستِ مان دارد.

امروز بلالیت خوردیم.

چشمانت شکوفان به کردار زنبق آبی

هم چون درخت موز می لرزد ران هایت

دستانت می درخشند بسان شکوفه های نیلوفر

و بازوهایت به نرمای پیچک.

ای که چیکرت بدین سان می درخشد

در خوشی، بیا

تنگ در برم گیر

و اندام اخگربارم را

خنکا بخش!

«عاشقانه های هندی- گردآوری و برگردان: علی عبداللهی- نشر مشکی»

ما یک پاپ داریم ساخته ی آخر نانی مورتی کارگردانِ ایتالیایی. قبل تر هم فیلم هایِ دیگر مورتی مثلِ آوریل و اتاق پسر در ایران اکران شده اند و این یکی که اولین نمایشش در جشنواره ی کن پارسال بود هم در طرح اکران فیلم هایِ خارجی در سه سالن فرهنگ (21/30)، پردیس ملت (20/45) و آزادی (21) به زبان ایتالیایی و با زیرنویس فارسی به نمایش درآمده است. فیلم مورتی که در جشنواره ی کن یکی از طولانی ترین و جنجالی ترین جلسه هایِ مطبوعاتی را داشت با زبانِ شوخ و شنگی که دارد با دنبال کردنِ چند روز از زندگیِ کاردینالی که از طرفِ واتیکان به عنوان پاپِ جدید انتخاب شده و حالا در قبولِ مسئولیت تردید دارد و دلش می خواهد از کاخش بیرون بیاید و با مردم کوچه و بازار برخورد کند و حتی دنبالِ آرزوی قدیمی اش یعنی بازیگری تئاتر برود هم واتیکان و سیاست هایش را نقد می کند و هم به نوعی از واتیکان تقدس زدایی می کند.

مراسمِ انتخابِ پاپ جدید و آدم هایی که بیرونِ کاخ منتظرِ معرفی و انتخابِ پاپ جدید اند مراسمِ مشابهی در کشورِ خودمان را به یاد می آورد.

+ فیلم در IMDB [اینجا].

کتاب چی؟

نیل؛ اولین مجموعه داستانِ محمد تقوی. محمد تقویِ چهل و نه ساله و همسر آذردخت بهرامی -شب هایِ چهارشنبه را خاطرتان هست هنوز؟- در مقدمه ی مجموعه داستانش درباره ی سابقه داستان نویسی اش نوشته: «اولین داستانم در آدینه چاپ شد. بحبوحه ی جلسه های گالری کسری بود و زندگی هر روز شکل و رنگ داستانی تازه به خود می گرفت. بعدها داستان ها و مقاله های دیگری را هم در نشریاتی عرضه کردم که انتشار هرکدام شان در آن سال ها برای اهالی ادبیات حادثه ای محسوب می شد. تجربه ی شرکت در تحریریه ی چند شماره از زنده رود و کارنامه چشم انداز وسیع تری پیش چشمم نهاد. همین طور برگزاری یک دوره کارگاه داستان مجازی در پایگاه اینترنتی بنیاد گلشیری در جهانی از صفرها و یک های بی کران.» 

حالا این که چرا محمد تقوی که بیشتر شهرت اش را از انتشارِ داستان هایش در نشریات ادبی دارد در آستانه ی پنجاه سالگی تصمیم به انتشار داستان هایش در قالبِ یک مجموعه گرفته اتفاقی است که خودش پیگیری های نشر چشمه و بهرنگ کیائیان را در آن بی تاثیر نمی داند [اینجا]. پس لابد لذت خواندنِ این ده داستان را در مجموعه صد و پنجاه صفحه ای و چهار هزار تومانی که به صاحبِ نیل هم تقدیم شده باید مدیون بهرنگ کیائیان باشیم.

+ داستانی از محمد تقوی [اینجا].

تئاتر چی؟

برایِ امثالِ من که این هفت، هشت سالِ اخیر پایم به سالن هایِ تئاتر شهر و تماشاخانه ایرانشهر باز شده جلال تهرانی اسم آشنایی نیست. جلال تهرانی در اوایل دهه هشتاد با اجرایِ نمایش های مخزن، تک سلولی ها و هی مرد گنده گریه نکن به چهره ی شناخته شده ای بین اهالی تئاتر تبدیل شده بود، حالا و بعد از نه سال دوری از صحنه تئاتر ترجیح داده با اجرایِ دوباره ی یکی از نمایش های قدیمی اش یعنی مخزن به صحنه برگردد و در مصاحبه با ماهنامه ی الف دلیل این اجرای دوباره را هم این طور بیان کرده: «مخزن توی همه ی این سال ها بارها اجرا شده و کتابش هم چاپ شده. فکر کردم حالا که شورای تئاتر شهر می گوید هر متنی که بخواهی، هر سالنی که بخواهی، هر وقتی که بخواهی، خوب است که من هم مخزن را اجرا کنم که حاشیه و دعوای ممیزی و این ها نداشته باشد…»

 کل ماجرای مخزن که از بیست و پنج دی هر روز به جز شنبه ها ساعت هفت در تالار مولوی اجرا دارد در زیرزمین تنگ و نمور یک پمپ بنزین می گذرد، اجرا تا ده بهمن ادامه دارد و امکان دارد بعد از جشنواره تئاتر فجر ادامه پیدا کند، پس بد نیست اگر کنجکاوید که با جهانِ ذهنی جلال تهرانی آشنا بشوید برایِ دیدنِ کار کمی عجله کنید.

مجله چی؟

مجله فیلم که دیگر نیاز به معرفی و پیشنهادِ من ندارد، اما حیف ام آمد از مصاحبه ی نیما حسنی نسب با عباس کیارستمی به بهانه ی اکران شیرین در شماره ی تازه مجله که به گمانم از معدود گفتگوهای کیارستمی در این سال ها باشد حرف نزنم. کیارستمی یک جایِ مصاحبه می گوید: «هر رابطه ای در زندگی حتما با شادی شروع می شود و یک رابطه ی سالم -به اعتقاد من البته- حتما هم با غم به پایان می رسد.»

و این غم و رنج انگار که هیچ پایانی ندارد، هیچ.

این خلاصه ی رمانِ چهارصد صفحه ای «از پائولو کوئیلو متنفرم» نوشته ی حمیدرضا امیدی سرور -مسئول سایت ادبی مد و مه- بود که همین دو سه هفته ی اخیر نشر آموت چاپ اش کرده است. اگر انتظار دارید که این طرح تکراری را با پرداختِ تازه تری بخوانید باید بگویم که کاملا در اشتباه اید؛ راویِ منفعلِ داستان در طولِ چهارصد صفحه تقریبا هیچ کاری نمی کند، فقط تویِ کافه فرانسه می نشیند و پشتِ سرِ هم با فندک zippo که معشوق برایش خریده سیگار روشن می کند و قهوه ی ترک سفارش می دهد و خیال می بافد که اگر این طور می شد و آن طور نمی شد بهتر بود و آه و ناله می کند و از زمین و زمان می نالد و به حالِ خودش دل می سوزاند که چرا هیچ کاری از دستش ساخته نیست که بتواند به معشوق برسد؟ و آخر سرِ هم گناه تمامِ بدبختی ها و ناکامی هایش را به گردنِ ادبیات و کتاب ها می اندازد و به این نتیجه می رسد که نوشتن چه کار بی قدر و منزلتی است و کسانی هم اگر بودند که این طور روزگار می گذراندند امثال شاملو و آیدا بودند و دعوت کردنِ معشوق به این زندگی نه تنها مجال عشق ورزی را می گیرد، چه بسا که عشق را به نفرت هم تبدیل کند. 

« پدرم بارها به من گفته بود: ما که عقل معاش داشتیم سرنوشت مون این شد؛ تو چی کار می خوای بکنی که سرتو از توی این کتابا بیرون نمی یاری؟

گاه فکر می کردم ای کاش کار دیگری بلد بودم! آرزو می کردم ای کاش آدم دیگری بودم، کسی که نمی دانست شاملو چه اشعاری سروده است، کسی که نمی دانست هدایت چه نوشته و چگونه زندگی کرده است، قصه های گلستان را نخوانده بود، طنز تلخ و سیاه بهرام صادقی را حس نکرده بود، نمی دانست پروستی بوده که خاطرات زندگی اش را در هفت جلد سترگ جاودان کرده، نقشه سرزمین خیالی آثار فاکنر را ندیده بود، از رابطه ی سارتر و سیمون دوبوار و تعهد ادبیات خبر نداشت و… اما به جای آن می توانست صبح چشم هایش را روی غزل باز کند، صبحانه را در کنار کسی که دوستش دارد بخورد، کرکره مغازه اش را بالا بدهد و عصر با دخلی پر و پیمان، به خانه بازگردد و از عهده ی گذران یک زندگی متوسط برآید.»

کاملا مشخص است که حمیدرضا امیدی سرور در نوشتنِ رمان خواسته علاوه بر خواننده ی عام، خواننده ای که نگاهی جدی تری به ادبیات دارد را هم با خودش همراه کند، این است که مثلا راوی در قسمت هایی از داستان شروع به صحبت درباره ی محدودیت های راویِ اول شخص می کند یا فصل هایِ کتاب که هرکدام به بهانه ی نویسنده بودن شخصیتِ اصلیِ داستان با نقل قولی از یکی از آثار شاخصِ ادبیاتِ داستانیِ ایران آغاز می شوند و همین دوگانگی بزرگترین نقطه ی ضعفِ رمان است. از یک طرف ماجرایِ عاشقانه ای را می خوانیم که شباهتِ زیادی به پاورقی هایِ مجلاتِ خانوادگی و فیلمفارسی هایِ دهه ی پنجاه دارد و برای خواننده ی جدی ادبیات تقریبا جذابیتی ندارد و از طرفِ دیگر با دغدغه ها و دلمشغولی هایِ نویسنده ای -به عنوانِ راوی و قهرمانِ رمان- و ظرافت هایی در روایت روبرو هستیم که خواننده ی عام علاقه و توجهی به آن ندارد.

یوسف علیخانی، بعد از انتشار کتاب در صفحه فیس بوکش از قول یکی از کتاب فروش های معروف نوشته بود: «این کتاب جریان ساز خواهد شد.»

نگاه متفاوتِ کامران محمدی به کتاب [اینجا] + یادداشت رضا رحیمی صحاف درباره کتاب [اینجا].

فارغ بودن ز کفر و دین، دین منست

گفتم به عروس دهر کابین تو چیست

گفتا دل خرم تو کابین من است…..

«حکیم عمر خیام نیشابوری»

فرهادی در جشن خانه سینما گفته بود: «ای کاش وضع مملکت طوری شود که گلشیفته بتواند برگردد، امیدوارم که بهرام بیضایی برگردد، امیر نادری بتواند در ایران فیلم بسازد و امیدوارم که جعفر پناهی هم بتواند در ایران فیلم بسازد.»

همان موقع جواد شمقدری، معاونِ امور سینمایی صحبت هایِ اصغر فرهادی در جشن خانه سینما را «فاجعه آمیز» خواند، خبرگزاریِ فارس نوشت که: «اصغر فرهادی در جشن خانه سینما خواستار تغییر هرچه زودتر وضع مملکت شد.» و روزنامه کیهان اصغر فرهادی را کارگردانِ هتاکی خواند که: «در موضع گیری هایِ اخیرِ خود با جریان برانداز همنوایی می کند.»

و بعدها اصغر فرهادی در مصاحبه‏ای با ماهنامه فیلم درباره ی توقفِ موقتِ فیلمبرداریِ فیلم گفت: «واکنش درونی اولیه من بهت و تعجب بود. واقعا باور نمی کردم حرف هایی که برایش هیچ برنامه ریزی نکرده بودم و کاملا برای هر بیننده ای روشن بود که دارم حسی بیان شان می کنم، به ماجرایی در این ابعاد بدل شود. در نتیجه، سکوت کردم. تصمیم هم داشتم سکوتم را ادامه بدهم. اما یک جایی دیدم موضوع دارد فراتر از من و فیلمم، دامان کل سینما را می گیرد و اگر فردا اتفاق های بدتری برای سینما بیفتد، ممکن بود همه و از جمله خود من، اصغر فرهادی را مقصر یا دست کم عامل اولیه بدانند و بدانم. ممکن بود کسانی از این ماجرا آسیب ببینند که هیچ تقصیری نداشتند و این، البته شامل حال عوامل فیلم خودم هم می شد. هر روزِ آن یک هفته توقف، بچه های گروه که با امید به حل شدن ماجرا می آمدند سر صحنه، بی آن که کوچکترین اشاره ای بکنند، انگار با نگاه شان می خواستند به من بگویند یک کاری بکن و یک چیزی بگو که فیلم نجات پیدا کند.»

و امروز اصغر فرهادی با «جدایی نادر از سیمین»، سینمایِ ایران را به افتخاری بزرگ رساند و برایِ اولین بار اسم ایران فضایِ سالنِ برگزاری مراسم گلدن گلوب در بورلی هیلز  کالیفرنیا را پر کرد و مدیران و پشتِ میزنشینانی که برایِ ادامه ی حیات سینمایِ ایران تصمیم می گیرند هنوز در اندیشه ی تعطیلیِ خانه ی سینما…

+ اصغر فرهادی

مامان ما را با خودش برده بود آلمان؛ یک تابستانِ تمام آنجا ماندیم و بعد برگشتیم… شاید می خواست خاطراتِ دورانِ جوانی دوباره برایش زنده بشود، یا می خواست ما بفهمیم که جورِ دیگری، تویِ دنیایِ دیگری هم می شود زندگی کرد.

همان روزِ اول رفته بودیم با پسرعموهایِ مامان فوتبال بازی کنیم، ما را برده بودند که با دوست هایِ خودشان آشنا کنند. بچه ها گفته بودند که آلمانی ها رویِ آدابِ معاشرت خیلی حساس اند و وقتی باهاشان برخورد کردی باید خیلی مودبانه جلو بروی و بهشان سلام کنی و گرنه برایِ همیشه از تو بدشان می آید و دیگر آبِ شان با تو توی یک جوب نمی رود.

«حالا این سلام به آلمانی چه می شود؟»

من پرسیدم و یکی از بچه ها جواب داد:

«Ich Liebe Dich»

و من ده بار، صد بار، هزار بار پیشِ خودم تمرین کرده بودم که این سلامِ آلمانی را درست بگویم و آلمانی ها را درست در همانِ روزِ اولِ ورودم به کشورشان از خودم ناراحت نکنم. من را برده بودند جلویِ خانه ای و گفته بودند که زنگِ خانه را بزنم و همان طور که یادم داده بودند و تمرین کرده بودم سلام کنم، جلویِ در زرد رنگِ خانه ایستادم تا دخترِ صاحبخانه در را باز کند و من با صدایِ بلند و رسا طوری سلام کنم که یعنی منِ جهانِ سومیِ تازه از راه رسیده هم جزئی از بازی هستم.

گفته بودم: «Ich Liebe Dich»

و دخترِ صاحبخانه با چشم هایِ آبی و لبخندی رویِ لب ماتِ من مانده بود و شلیکِ خنده ی بچه ها بود که به هوا می رفت و جلویِ رویِ من خم و راست می شدند…

بعد صدایِ فریاد من بود که:

«چی به من گفتید به این بگم؟»

و باز صدایِ خنده ی بچه ها.

من سلام نکرده بودم، برایِ اولین بار به دختری گفته بودم «دوستت دارم»… کلمه ای که در حال و هوایِ آن سال هایِ ما غریب بود و ناشناخته و اصلا انگار هاله ای داشت پر از رمز، پر از راز…

و من همان جا برایِ اولین بار عاشقِ دخترِ لهستانیِ مهاجری شدم که با چشم هایِ آبیِ مات همان جا جلویِ در خیره به من مانده بود و اسمش «کلودیا» بود و موهایِ خرمایی رنگِ کوتاهش را یک وری شانه می کرد و بیلرسوتِ آبی رنگش را همیشه با تی شرتِ صورتی می پوشید… دختری که قد بلند و هیکلِ درشتش درست نقطه ی مقابلِ قد کوتاه و هیکلِ ریزه و لاغرِ من قرار گرفت و می گفت دوست دارد فارسی یاد بگیرد و بزرگترین سرگرمی اش این بود که یکشنبه ها پایِ کانال هایِ کابلیِ فارسی زبان بنشیند که یکی دو ساعتی برنامه پخش می کردند و پایِ ثابتِ کنسرتِ خواننده های لس آنجلسی بود.

و حالا که مدت هاست به هیچ کس نگفته ام «دوستت دارم»، «خیلی دوستت دارم» و نمی دانم کجایِ کره ی خاکی دارد زندگی می کند چقدر دلم برایش تنگ شده است، برایِ دراز کشیدن رویِ چمن هایِ یکی از پارک های برلین کنارِ هم زیرِ آفتابِ بعد از باران و دست کشیدن رویِ آن گونه هایِ سرخ با نوک انگشت هایِ یازده ساله ام.

«تکه ای از سوال و جواب شان پن با چارلز بوکوفسکی- از مجموعه ی سوختن درآب، غرق شدن در آتش- چارلز بوکوفسکی- ترجمه ی پیمان خاکسار- نشر چشمه»

]]> http://tajrobehayeeazad.wordpress.com/2012/01/09/%d8%af%d8%b1%d8%a8%d8%a7%d8%b1%d9%87-%db%8c-%da%af%d8%b1%d8%a8%d9%87-%d9%87%d8%a7/feed/ 0 tajrobehayeeazad گربه ها